ELEŞTİREL DÜŞÜNME HATALARI ÜZERİNE
a) Analog (benzerlik)
Analog (Benzerlik) şu durumlarda geçerli değildir.
•Karşılaştırılan iki şey yeterli derecede benzer, veya ..........değilse.
•Karşılaştırma şaşırtıcı, göz boyayıcı, ......ise.
•Karşılaştırma için kullanılan şey doğru olarak tanımlanmamışsa.
Örnek: İnsan hücrelerinin klonlanmasına asla izin verilmemelidir. Bu bir başka Frankestein benzeri yaratık oluşturacaktır. Biz böyle ucubeler istemiyoruz.
b) Argümanın ispatlandığını ima etmek
Belirgin olarak, elbette, net olarak, doğal olarak gibi ifadeler argümanın çok belirgin olduğunu, değerlendirmeye ihtiyaç olmadığını telkin eder.
c) Modern Düşünüyor Görünmek
•Biz şimdi 19. yüzyılda değiliz!
•1940’dan beri çok zaman geçti!
d) Karmaşıklığa teşvik etmek
HERKES BİLİR
• Hepimizin bildiği gibi,......,
• Hepimiz bunu.........biliriz.
• Kesinlikle bu durumun ................olduğuna katılırız.
• Herkes bunun ............olduğunu bilir.
• Herkes........................inanır.
• ...............olduğu iyi bir şekilde saptanmıştır.
e) Kişiler bize benzer
Örnekler:
• Sağduyusu olan herhangi bir kişi kadınların ev işlerinde erkeklerden doğal olarak daha iyi olduğunu bilir.
• Bütün ahlak sahibi kişiler x’in terbiyesiz olduğunu bilirler.
f) Kartlardan Kale
•Yazar birbirleri ile bağlantılı sebepler dizisi kullanır.
•Argüman tutarsız biçimde dengelenmiş hale gelir ve daha önceki kabul edilmiş sebeplere bağlıdır.
•Bir sebep veya zannın doğru olmadığı kanıtlanırsa, argüman kolayca çöker.
g) Duygulara hitap eden dil
Çocuk, aile, milliyet, suç, güvenlik gibi kavramlar duygusal niteliktedir. Karşısındakiler üzerinde hızlı bir şekilde cevap, hareket oluşturarak, kritik (eleştirel) düşünme engellenmek istenir. Duygusal uyaranlar olduğu zaman altta yatan sebepleri dikkatlice kontrol etmek özellikle önemlidir.
h) Yersiz sıçrayışlar
• Argüman muhakemedeki çatlakları önemsemeden ve ispatlanmamış zanlara dayanılarak oluşturulur.
i) El Çabukluğu
•Kurnazlıkla yapılmış hiledir. Farkedilmeyebilir.
•Yazar tartışılan konular üzerindeki bir fikir zincirinden, daha önemli bir konuyu iddia eden sonuç çıkarır.
j) Kişiyi yanlış tanıtmak
• Bir kişinin ana argümanla ilgisiz belirli taraflarına odaklanarak, bu kişi ile ilgili daha önemli bilgiyi göz ardı etmektir.
k) Temel karşıt nedenleri görmezden gelmek
•Yazar, karşı argümanın az önemdeki noktaları üzerinde odaklanarak veya destekleyici ana sebepleri göz ardı ederek karşı argümanı yanlış tanıtabilir.
•Eğer, az öneme sahip noktalar sonucu desteklemek için yeterli olmazsa, karşı argüman çok zayıf ve birincisi tercih edilebilir görülecektir. Alternatif sonuç veya seçeneklerin zayıf olması yazarın vakasının olduğundan daha güçlü görünmesine yol açar.
l) Sınırlandırılmış Seçenekler Sunmak
Hareket için sadece iki olası sonuç veya seçenek olduğunu sunar. Bu girişim bir sonuç veya seçeneğin çok zayıf olduğuna ve diğerinin de tercih edilebilir olduğuna dayanır. Alternatif sonuç veya seçeneğin zayıflığı yazarın vakasının olduğundan daha güçlü görünmesine yol açar.
m) Gereksiz Tekrar
Argümanı güçlendirmeden, aynı noktaları farklı kelimelerle tekrar etmektir.
n) İki Yanlış Bir Doğru Yapmaz
Bir başkası da aynı şekilde davrandığı için hareketin, uygulamanın kabul edilebilir olduğunu söylemektir.
Örneğin:
- Bir kişi sınavda kopya çekiyorsa, diğer kişilerin de kopya çekebileceğini savunmak mantıklı ve makul değildir.
- Bir kişi yalan söyüyorsa, bu durum diğer kişilerin de yalan söyleyebileceğini göstermez.
İçerik oluşturulurken Critical Thinking Skills (Stella Cotrell) kitabından faydalanılmıştır.